Miasto nad Prosną z klasztorem paulinów – co warto wiedzieć?

Miastem leżącym nad rzeką Prosną, w którym znajduje się zabytkowy klasztor paulinów, jest Wieruszów. Ta 9-literowa nazwa stanowi poprawne rozwiązanie popularnego hasła krzyżówkowego, ale historia samej miejscowości i zakonnego kompleksu sięga znacznie głębiej. Poznaj dzieje miejsca, gdzie zmarł bohaterski obrońca Jasnej Góry i gdzie przetrwał cudowny wizerunek otoczony wielowiekowym kultem.

Jaka jest prawidłowa odpowiedź na hasło krzyżówkowe?

Dla określenia „miasto nad Prosną, klasztor Paulinów” najczęściej spotykanym i najtrafniejszym rozwiązaniem jest Wieruszów. Hasło to liczy dziewięć liter i w bazach takich jak Krzyżówki123 osiąga trafność na poziomie 10 na 10. W różnych krzyżówkach można natrafić także na inne warianty tego samego zapytania, na przykład „miasto na trasie Wieluń – Kępno”, które również wskazuje na tę samą miejscowość.

Zgromadzone w serwisach krzyżówkowych dane pokazują, że dla tej definicji istnieje kilka haseł o długości od pięciu do dziewięciu liter. Jest to ciekawe wyzwanie dla umysłu, wymagające skupienia i logicznego myślenia – cech, które od pokoleń przyciągają miłośników łamigłówek słownych. Jeden z największych polskich serwisów, krzyzowka.net.pl, przez ponad 8 lat zebrał imponującą kolekcję 458 tysięcy haseł i wciąż ją rozbudowuje, co pomaga rozwiązywać nawet podchwytliwe pytania.

Gdzie leży Wieruszów i czego się o nim dowiedzieć?

Wieruszów to dziś jedno z miast województwa łódzkiego, malowniczo usytuowane nad rzeką Prosną. Jego współrzędne geograficzne to 51°17′36″N 18°09′08″E. Po kongresie wiedeńskim w 1815 roku rzeka ta stała się granicą między Prusami a Królestwem Polskim, przez co samo miasto zyskało charakter graniczny, a jego przedmieście Podzamcze zostało włączone do Prus pod nazwą Wilhelmsbrück.

Ślady osadnictwa na tym obszarze sięgają około 10 tysięcy lat wstecz, czego dowodzą odkryte przez archeologów wały obronne grodziska z czasów kultury łużyckiej. Niektórzy badacze łączą początki miejscowości ze starożytną osadą Arsonium, zaznaczoną na mapie Klaudiusza Ptolemeusza już w II wieku naszej ery. Sama nazwa miasta wywodzi się jednak od rodu Wieruszów, który przybył na te ziemie ze Śląska.

W swej burzliwej historii Wieruszów wielokrotnie zmieniał przynależność państwową i status administracyjny. Prawa miejskie otrzymał w 1368 roku jako prywatna własność szlachecka, by utracić je w 1870 roku, a następnie odzyskać w 1919 roku, już w odrodzonej Polsce. Jego położenie na szlakach komunikacyjnych sprzyjało rozwojowi, lecz ściągało też najazdy książąt śląskich oraz zniszczenia w okresie wojny północnej. W wyniku II rozbioru Polski w 1793 roku miasto znalazło się w granicach Królestwa Prus.

Kto i kiedy ufundował klasztor paulinów?

Początki zespołu klasztornego bezpośrednio wiążą się z osobą sędziego wieluńskiego – Bernarda Wierusza. W 1401 roku ufundował on nad Prosną klasztor przy istniejącym już drewnianym kościele pod wezwaniem Świętego Ducha. Fundacja ta dała początek obecności paulinów w Wieruszowie, a cały obiekt został wpisany do rejestru zabytków pod numerem 989 z datą 30 grudnia 1967 roku.

Od początku centralnym punktem świątyni był obraz Miłosierdzia Bożego, nazywany także wizerunkiem Pana Jezusa Pięciorańskiego. Mimo dramatycznego pożaru, który strawił klasztor w 1612 roku, cudowny wizerunek ocalał i został ponownie umieszczony w odbudowanym kościele w 1632 roku. Na życzenie dziedzica Andrzeja Wierzbięty Wieruszowskiego przeniesiono go później z ołtarza głównego do bocznego.

Nowy, murowany kościół został konsekrowany w 1680 roku przez biskupa Mikołaja Oborskiego. Podczas tej uroczystości w ołtarzowych mensach złożono relikwie świętych męczenników: Grzegorza, Maksyma i Witalisa oraz szczątki świętej Kandydy. Barokowe wnętrze świątyni do dziś zachwyca bogactwem detali.

Najpiękniejsze elementy barokowego wystroju

Wnętrze kościoła zdobią dzieła, które od stuleci przykuwają wzrok odwiedzających. Twórcy zadbali o każdy detal, łącząc rzeźbę ze złoceniami w jednolitą, podniosłą całość. Na szczególną uwagę zasługują przede wszystkim:

• osiem bogato zdobionych bocznych ołtarzy z precyzyjnymi rzeźbami i pozłotą,
• ambona wykonana w stylu nawiązującym do wystroju ołtarzy,
• scena ukrzyżowania w ołtarzu głównym,
• misternie wykonane detale snycerskie zdobiące ławy i empory.

Co łączy klasztor z osobą Augustyna Kordeckiego?

Z wieruszowskim konwentem związana jest postać ojca Augustyna Kordeckiego, bohaterskiego obrońcy Jasnej Góry z czasów potopu szwedzkiego. Przeor przybył tu w celach wizytacyjnych w 1673 roku i niespodziewanie zmarł 20 marca 1673 roku w wieku 70 lat. Jego ciało przewieziono następnie i pochowano w podziemiach klasztoru na Jasnej Górze.

Ojciec Augustyn Kordecki zmarł właśnie w Wieruszowie – fakt ten nadaje miastu szczególne znaczenie w historii polskiego katolicyzmu i kultury narodowej.

Jak potoczyły się dalsze losy konwentu?

Kult otaczający obraz Pana Jezusa Pięciorańskiego był na tyle silny, że w 1701 roku powołano przy klasztorze Bractwo Pięciorańskie. Paulini musieli jednak opuścić to miejsce na mocy ukazu carskiego z 1864 roku, co rozpoczęło trwającą około 120 lat przerwę w ich obecności. Powrócili do swojej historycznej siedziby dopiero w 1983 roku, przywracając życie duchowe w murach nad Prosną. W 2001 roku uroczyście obchodzono jubileusz 600-lecia ich przybycia do Wieruszowa.

Ukoronowaniem wielowiekowej historii świątyni było podniesienie jej do rangi diecezjalnego sanktuarium. Dokonał tego biskup Stanisław Napierała 18 kwietnia 2009 roku, ustanawiając tym samym pierwszą w Polsce świątynię pod wezwaniem Pana Jezusa Pięciorańskiego. Obecnie funkcję opata i proboszcza pełni Mateusz Walczak OSPPE.

Klasztor w Wieruszowie to miejsce, gdzie barokowa sztuka sakralna łączy się z żywym dziedzictwem duchowym – od cudownego obrazu po pamięć o o. Kordeckim.