Muzeum Drukarstwa w Cieszynie dokumentuje i prezentuje historię drukarstwa na Śląsku Cieszyńskim. Placówka gromadzi zabytkowy sprzęt i narzędzia używane przy drukowaniu i introligatorstwie, a część maszyn zachowała sprawność eksploatacyjną. W muzeum działa pracownia graficzna, gdzie prowadzone są warsztaty dla dzieci i dorosłych.
Jak powstało muzeum?
Inicjatywa utworzenia muzeum ma początek w 1996 roku, kiedy firma Prodruk przekazała Miastu Cieszyn zabytkowy sprzęt drukarski. W 1998 roku muzeum przejęło wyposażenie likwidowanej pracowni typografii Filii Uniwersytetu Śląskiego w Cieszynie — narzędzia drukarskie, szufle i inne elementy wyposażenia. Kolejne dary i zakupione eksponaty uzupełniły kolekcję o m.in. kocioł do przetopu stopu linotypowego, tytularkę z matrycami oraz liniarkę.
17 października 2003 roku odbyło się spotkanie założycielskie stowarzyszenia Muzeum Drukarstwa w Cieszynie, podczas którego uchwalono statut i powołano pięcioosobowy zarząd. 2 lipca 2004 muzeum uzyskało rejestrację w Sądzie Rejonowym w Bielsku-Białej. W 2004 roku w placówce otwarto pracownię graficzną, a w 2014 roku muzeum otrzymało Śląską Nagrodę im. Juliusza Ligonia.
1 kwietnia 2019 muzeum zamknięto w celu rozbudowy i modernizacji. Ze względu na wymagania projektu unijnego stowarzyszenie nie było w stanie samodzielnie prowadzić placówki w nowym kształcie, wobec czego po remoncie w 2022 roku zarządzanie muzeum zostało włączone do struktury Zamku Cieszyn; zamek współpracuje ze stowarzyszeniem przy obsłudze obiektu.
Co znajduje się w zbiorach?
Kolekcja obejmuje maszyny i narzędzia używane tradycyjnie w drukarstwie oraz introligatorstwie. Wśród eksponatów są maszyna typograficzna z kompletem czcionek, matryce chemigraficzne i drzeworytnicze, prasy dociskowe oraz urządzenia introligatorskie. Do zbiorów trafiły również elementy do odlewu czcionek i maszyny do odlewania tekstów składanych ręcznie.
Muzeum reklamuje się hasłem "Nie znajdziesz tu nieboszczyków pod ścianą" — oznacza to, że wiele eksponatów jest sprawnych i udostępnionych w formie działających urządzeń. Eksponaty bywają używane podczas zajęć praktycznych, co wiąże się z możliwością zabrudzenia farbą drukarską.
Jakie warsztaty prowadzi muzeum?
Muzeum organizuje zajęcia praktyczne w przystosowanej pracowni graficznej. Warsztaty graficzne przeznaczone są m.in. dla dzieci, także w wieku przedszkolnym; uczestnicy przygotowują projekty, tworzą matryce i wykonują odbitki na starej prasie graficznej.
Warsztaty introligatorskie obejmują podstawy szycia książek, korzystanie z narzędzi introligatorskich oraz naprawę książek; ich efektem jest własnoręcznie wykonany notatnik. W przeszłości muzeum prowadziło także warsztaty typograficzne dla młodzieży i dorosłych, które polegały na ręcznym składaniu tekstu, łączeniu go z grafiką i odbijaniu całości na prasie; uczestnicy otrzymywali certyfikat wydrukowany na papierze czerpanym.
Wystawy i publikacje muzeum
Placówka regularnie organizuje wystawy czasowe prezentujące grafikę, ekslibrisy, plakaty i drukarskie pamiątki. Program wystaw obejmuje zarówno prezentacje lokalnych twórców, jak i wystawy tematyczne związane z technikami graficznymi.
Wybrane wystawy z ostatnich lat obejmują:
- "Polski ekslibris 1918-2024 z kolekcji Mieczysława Bielenia" (2024)
- "Secesja ze zbiorów Władysława Owczarzego" (2024)
- "Na słodkim szlaku Cieszyna" — jubileuszowa wystawa opakowań z Fabryki Olza (2024)
- "Niedaleko jabłko pada…" — wystawa twórczości dwóch pokoleń (2024)
W 2006 roku muzeum wydało komplet tekstów drukowanych archaiczną techniką z okazji 200-lecia cieszyńskiego drukarstwa oraz 10-lecia placówki — nakład wyniósł 200 egzemplarzy i użyto papieru czerpanego. W tym samym roku opublikowano dwujęzyczną książkę "200 lat cieszyńskiego drukarstwa" w nakładzie 400 egzemplarzy. Muzeum przygotowało także foldery, pocztówki i książeczkę dla dzieci opisującą metody drukowania.
Muzeum udostępniło kilka filmów na kanale YouTube; dotyczą one m.in. druku offsetowego oraz techniki chemigraficznej. Jeden z filmów jest częścią serii krótkich filmów Stowarzyszenia "Archipelagi Kultury" poświęconych małym muzeom.
Gdzie muzeum występuje w sieciach turystycznych?
Od 2010 roku Muzeum Drukarstwa w Cieszynie znajduje się na Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego. Placówka posiada naklejkę z kolekcji "Wander card" — numer 2085, w kategorii "wystawy i muzea", z opisem dotyczącym dawnej drukarni z zachowanym, sprawnym sprzętem.
Muzeum zostało umieszczone w Księdze Małych Muzeów prowadzonej przez Stowarzyszenie Promocji i Rozwoju MOTYWATOR. Dostępna jest także wirtualna prezentacja placówki w serwisie siliesia.travel, przygotowanym przez Śląską Organizację Turystyczną.
Informacje praktyczne
- Adres: Głęboka 50, 43-400 Cieszyn — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: sob–nd 12:00–18:00, pn–cz 9:00–15:00, pt 14:00–20:00
- Telefon: +48508200248
- Strona internetowa: muzeumdrukarstwa.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,8 (262 opinie)
