| Dane | |
|---|---|
| Imię i nazwisko | Michał Asanka-Japołł |
| Urodzenie | 17 września 1885, Podegrodzie (Sądecczyzna) |
| Śmierć | 9 czerwca 1953, Kraków |
| Wykształcenie | Filologia germańska (Monachium); polonistyka (Uniwersytet Jagielloński) |
| Zawód | Pedagog, literat, publicysta |
| Miejsca pracy | |
| Nauczyciel | Kałusz (od 1914), Jasło (od 1917), Kraków (od 1921), Dębica (przeniesiony dyscyplinarnie) |
| Cieszyn | 1928–1932, nauczyciel języka polskiego, łaciny i greki |
| Wybrane publikacje | |
| Główne dzieła | Uśmiech Sokratesa; Gdzież nasze słońce; Mową włoskich poetów; Grajek z Jasnowic; Trembowelska gloria |
Michał Asanka-Japołł wychował się w domu nauczycielskim i wyniósł stamtąd zamiłowanie do literatury oraz do beskidzkiego krajobrazu. Przez całe życie łączył pracę pedagogiczną z działalnością literacką i publicystyczną.
Życiorys i wykształcenie
Urodził się 17 września 1885 roku w Podegrodziu na Sądecczyźnie. Ojciec pracował jako kierownik szkoły w Starym Sączu; atmosfera domu nauczycielskiego ukształtowała jego zamiłowanie do nauki i literatury.
Po ukończeniu gimnazjum studiował filologię germańską w Monachium, gdzie odbywał liczne podróże po Austrii i Włoszech i nauczył się języka włoskiego. Podczas pobytu w Monachium spędzał czas w towarzystwie Stanisława Przybyszewskiego i pod jego wpływem zaczął publikować poezje i szkice literackie. Pewne szczegóły wydarzeń związanych z okresem monachijskim, wraz z nazwiskiem Japołła, pojawiły się w Czarodziejskiej Górze Tomasza Manna z 1924 roku.
Następnie ukończył studia polonistyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim i rozpoczął pracę jako nauczyciel gimnazjalny.
Kariera nauczycielska i działalność publicystyczna
Od 1914 roku uczył w Kałuszu, od 1917 w Jaśle, a od 1921 w Krakowie. Za odmowę współpracy politycznej z Bezpartyjnym Blokiem Współpracy z Rządem został karnie przeniesiony do Dębicy.
W latach 1928–1932, za namową księdza Józefa Londzina, mieszkał w Cieszynie i pracował jako nauczyciel języka polskiego, łaciny i greki w obu miejscowych gimnazjach. W Cieszynie prowadził aktywną działalność społeczną i publicystyczną, współpracując z pismami: Gwiazdka Cieszyńska, Dziennik Cieszyński i Głos Ludu Śląskiego; przez pewien czas wchodził też w skład kolegium redakcyjnego Zarania Śląskiego.
Propagowanie literatury włoskiej i tłumaczenia
W okresie międzywojennym Asanka-Japołł był gorącym zwolennikiem zbliżenia kulturalnego między Polską a Włochami. W 1922 roku wydał antologię poezji włoskiej zatytułowaną Mową włoskich poetów, zawierającą jego przekłady, które spotkały się z pozytywną oceną.
Pisał o Polsce na łamach prasy włoskiej, między innymi w Corriere della Sera, i popularyzował włoską literaturę w Polsce.
Związki z Beskidami i twórczość regionalna
Po nawiązaniu znajomości z malarzem Ludwikiem Konarzewskim seniora spędzał od połowy lat 20. coroczne wakacje w willi Konarzewskich na istebniańskim Buczniku. Tam zaprzyjaźnił się z Janem Wałachem, księdzem-poetą Emanuelem Grimem oraz ludowym poetą Michałem Juroszkiem.
Wrażenia z pobytów w Beskidach publikował w prasie krakowskiej, warszawskiej i włoskiej. Na motywach cieszyńsko-beskidzkich osnuł opowiadania zamieszczone w tomiku "Grajek z Jasnowic" (1928). W okresie pobytu w Cieszynie wiele wędrował po śląskich Beskidach, z szczególnym sentymentem do Istebnej.
Okres wojny, późniejsze lata i śmierć
W czasie II wojny światowej przebywał w Krakowie. Rewizje i naciski hitlerowskie zmusiły go do zniszczenia większości pamiątek, dokumentów rodzinnych i korespondencji w obawie o życie syna, który był więziony przez okupanta. W efekcie zachowało się bardzo niewiele archiwaliów związanych z jego osobą.
Przeżycia wojenne i choroba oczu osłabiły jego zdrowie. Po wojnie publikował już niewiele; ostatecznie zmarł 9 czerwca 1953 roku w Krakowie, będąc całkowicie niewidomym.
Wybrane publikacje zawierają między innymi:
- Uśmiech Sokratesa (1917, tom opowiadań)
- Geniusz Henryka Sienkiewicza (1916, szkic literacki)
- Gdzież nasze słońce (1920, tom wierszy)
- Mową włoskich poetów (1922, antologia poezji włoskiej)
- Trembowelska gloria (1925, romans historyczny)
- Grajek z Jasnowic (1928, tomik opowiadań)
- Złoty okręt (1930–1931, powieść w odcinkach)
