| Dane osobowe | |
|---|---|
| Urodzenie | 6 stycznia 1913, Porąbka |
| Śmierć | 29 lipca 2001, Cieszyn |
| Zawód | robotnik, polityk komunistyczny |
| Pełnione funkcje | |
| I sekretarz KC PZPR | 1970–1980 |
| Członek Rady Państwa | 1976–1980 |
| Członek prezydium Frontu Jedności Narodu | 1971–1981 |
| Poseł na Sejm PRL | I–VIII kadencja (mandat zrzekł się 19 XII 1980) |
| Internowanie | 1981 (stan wojenny) |
Edward Gierek wywodził się z rodziny robotniczej z Zagłębia Dąbrowskiego. Przez część młodości pracował i działał politycznie we Francji i Belgii, a po powrocie do Polski związał się z kierownictwem partyjnym, dochodząc do najwyższych stanowisk w PZPR.
Życiorys i młodość
Urodził się w Porąbce, w rodzinie o silnych przekonaniach religijnych. Jego ojciec zginął w 1917 w wypadku górniczym; matka, Paulina, podejmowała dorywcze prace i ostatecznie wyemigrowała z dziećmi do Francji w poszukiwaniu pracy.
W latach 20. i 30. pracował w kopalniach we Francji i Belgii. W 1931 wstąpił do polskiej sekcji Francuskiej Partii Komunistycznej i działał w związkach zawodowych; w 1934 współorganizował strajk okupacyjny w kopalni Leforest, za co został deportowany do Polski. Po służbie wojskowej w 1936 wyjechał do Belgii, gdzie brał udział w konspiracyjnej działalności i w czasie II wojny światowej działał w ruchu oporu oraz pełnił funkcje przedstawicielskie Polaków w Belgii.
Kariera polityczna przed objęciem władzy centralnej
Po powrocie do Polski w 1948 wstąpił do Polskiej Partii Robotniczej, a następnie do PZPR. W latach 1949–1954 był sekretarzem KW PZPR w Katowicach; od 1954 został członkiem Komitetu Centralnego PZPR i kierował Wydziałem Przemysłu Ciężkiego KC.
W 1956 prowadził komisję badającą wydarzenia poznańskie. W kolejnych latach awansował w strukturach partyjnych: był członkiem Biura Politycznego KC oraz od 1957 I sekretarzem KW PZPR w województwie katowickim, gdzie zbudował własne zaplecze polityczne.
Rządy, polityka i kryzys lat 1970–1981
W wyniku wydarzeń grudnia 1970 zastąpił Władysława Gomułkę na stanowisku I sekretarza KC PZPR i 20 grudnia 1970 objął tę funkcję. Jego rządy — określane jako „dekada gierkowska” — przyniosły przez pierwsze lata intensywną modernizację i wzrost inwestycji.
W polityce zagranicznej i wewnętrznej odnosił się do Moskwy jako istotnego partnera; kierownictwo ZSRR oczekiwało m.in. zacieśnienia powiązań gospodarczych ze socjalistycznymi państwami i zmian w polityce rolnej. W pierwszych miesiącach 1971 Gierek prowadził akcję kontaktów z robotnikami, lecz już na początku roku nasiliły się strajki — m.in. w Szczecinie i Łodzi — które wymusiły częściowe cofnięcie podwyżek cen z grudnia 1970.
Po około 1976 okres dynamicznego rozwoju ustąpił miejsca narastającemu zadłużeniu zagranicznemu i problemom gospodarczym. Pogłębiający się kryzys gospodarczy przełożył się na kryzys polityczny w sierpniu 1980, co doprowadziło do usunięcia go z Komitetu Centralnego PZPR w 1980. W 1981 został usunięty z PZPR i internowany podczas stanu wojennego.
W latach 1971–1981 był członkiem prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu, a od 1976 zasiadał w Radzie Państwa. Zmarł 29 lipca 2001 w Cieszynie.
