Tadeusz Chmielewski — nauczyciel i harcmistrz

Tadeusz Chmielewski urodził się w Sanoku i zdobył wykształcenie historyczne we Lwowie. Przez całe życie łączył pracę pedagogiczną z zaangażowaniem harcerskim i działalnością w podziemiu.

Życiorys i wykształcenie

Urodził się 4 września 1906 roku w Sanoku w rodzinie Władysława i Teresy Chmielewskich. Uczył się w Państwowym Gimnazjum im. Królowej Zofii w Sanoku, gdzie ukończył klasę VII w 1923 roku i klasę VIII w 1924 roku, a egzamin dojrzałości zdał w roku szkolnym 1924/1925. Po maturze rozpoczął studia na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie i uzyskał tytuł magistra historii. Jako student działał w Akademickim Kole Sanoczan i sympatyzował z PPS.

Jak działał podczas II wojny światowej?

Po wybuchu wojny wrócił do Sanoka i mieszkał w domu rodzinnym z matką i siostrami. W grudniu 1939 roku zabezpieczył zbiory biblioteki nauczycielskiej, składając część książek w własnym mieszkaniu. Wstępnie współpracował z Radą Główną Opiekuńczą i otrzymał w 1941 roku zgodę okupacyjnych władz na opracowanie monografii Sanoka, co umożliwiło mu dostęp do archiwów.

W konspiracji przyjął pseudonim "Dzik" i stosował fałszywe tożsamości, między innymi "Tadeusz Smoleń", "Jan Orszański" i "Jacek Woliński". Działał w Tajnej Organizacji Nauczycielskiej oraz w strukturach Związku Walki Zbrojnej–Armii Krajowej, uczestniczył w akcjach przerzutowych na Węgry i w operacji „N”. W obwodzie AK Sanok był związany z Biurem Informacji i Propagandy, kierował działem niemieckim oraz samodzielnym referatem propagandowo-informacyjnym, a w marcu 1944 został mianowany oficerem kontrwywiadu działu niemieckiego. Jako członek Powiatowej Tajnej Komisji Oświaty i Kultury organizował konspiracyjne egzaminy dla szkół średnich; Państwowa Komisja Egzaminacyjna, w której uczestniczył, przeprowadziła łącznie 519 egzaminów do końca okupacji. Po wkroczeniu Armii Czerwonej na początku sierpnia 1944 zgłosił działalność konspiracyjną i wystąpił wraz z innymi o ustanowienie polskiej administracji.

Gdzie pracował po wojnie i jak działał w harcerstwie?

Po wojnie przeniósł się na Ziemie Odzyskane i około 1946 roku został dyrektorem Szkoły Przysposobienia Spółdzielczego w Sławęcicach. Od 1946 do 1971 uczył geografii i historii w szkole w Sławęcicach, która przeobrażała się kolejno w Młodzieżowy Ośrodek Szkoleniowy i w Technikum Chemiczne. W 1950 roku objął stanowisko kierownika wydziału stolarskiego w nowo powołanym gimnazjum i liceum chemicznym, a od 1957 był jednym z zastępców dyrektora Technikum Chemicznego i Zasadniczej Szkoły Zawodowej.

W pracy harcerskiej pełnił funkcje opiekuna drużyn szkolnych i szczepowego, a w latach 1957–1972 był komendantem XXII Szczepu Starszoharcerskiego im. Bohaterów Warszawy przy Zespole Szkół Chemicznych. Był członkiem Komisji Historycznej Hufca, otrzymał stopień harcmistrza Polski Ludowej i tytuł instruktora–seniora ZHP. Środowisko szkolne i harcerskie uznawało go za jednego z pionierów szkolnictwa na Opolszczyźnie.

Publikacje i odznaczenia

Opublikował artykuły w Księdze pamiątkowej Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888–1958, między innymi teksty o inż. Józefie Bryndzy Brynikowskim, o Mistrzu tańców Witkaju oraz wspomnienia studenckie. W prasie regionalnej zamieszczał artykuły, m.in. „Bunkier X zamilkł” i „Wrześniowy bój” w „Nowinach” z 1971 roku, a w „Podkarpaciu” publikował teksty z lat osiemdziesiątych. W „Roczniku Sanockim” tom VI z 1988 roku opublikowano jego biogramy dotyczące Andrzeja Szczudlika i Włodzimierza Bańkowskiego oraz rękopis o Tajnej Powiatowej Komisji Oświaty i Kultury. Otrzymał m.in. Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, Złoty Krzyż Zasługi, Krzyż Partyzancki, Krzyż Armii Krajowej oraz Złoty Krzyż „Za Zasługi dla ZHP”. Zmarł 8 września 1990.